88714304 - 09121954330

آجر نمای عمران

شما اینجا هستید : آجر چیست ؟

آجر چیست ؟
آجر چیست ؟

ساخت آجر

 مراحل ساخت آجر عبارتند از : کندن و استخراج مواد خام، آماده سازی مواد اوليه، قالب گيری، خشک کردن، تخليه و انبار کردن محصول.

 انواع کوره های آجرپزی

 پس از خشک شدن خشت ها را در کوره می چينند طرز چيدن آنها طوری است که بين آنها فاصله وجود دارد تا گازهای داغ و شعله بتواند از لای آنها عبور کند کوره های آجر پزی سه نوع هستند:

کوره تنوره ای هوفمان و تونلی

 قابل ذکر است که کوره های تونلي مدرن ترين کوره های آجر پزی مي باشند که در آنها سراميک های ممتاز و صنعتی نيز می پزند.

 ويژگي های آجر

 آجر خوب بايد در برخورد با آجر ديگر صداي زنگ بدهد صداي زنگ نشانه سلامت توپري و مقاومت و کمي ميزان جذب آب آن است آجر خوب بايد در آتش سوزي مقاومت کند و خميري و آب نشود رنگ آجر خوب بايد يکنواخت باشد و همچنين بايد يکنواخت و سطح آن بدون حفره باشدف سختي آجر بايد به اندازه اي باشد که با ناخن خط نيفتد

 انواع آجر

1- آجرهاي قالبی ( مهری ): در چهار ايوان از ايوانهاي هشتگانه از اين نوع آجرها استفاده شده است كه شامل ايوانهاي شمالی شرقی، جنوبی وشمال غربی است. اين آجرها كه به صورت نقوش هندسی و گياهی و گاه كتيبه ای بكار گرفته شده و در شكل های گوناگون مثل طبل كند، شش بند تند، پنج تند، شمشه هشت، زهره، ترنج تندو كند، پنج كند. ترقه و غيره ديده مي شود كه نقوش داخلي آنها را تزئينات اسليمي و گل و بوته تشكيل مي دهد . اين تزئينات در ايوان شمال غربي داراي عناصر تشكيل دهنده كوچكتري در مقياس با ايوانهاي ديگر است. در همه اين ايوانها نقوش از شمسه منشعب شده و در اضلاع ايوان شرقي در داخل شمسه ها كلمات محمد و علي هر كدام پنج بار تكرار گرديده است. در حد فاصل اين آجرها از كاشي هاي فيروزه اي استفاده شده است. استفاده از اين نوع تزئين قالبي كه به يكي از خصوصيات تزئين دوره ايلخاني مبدل گرديد در دوره هاي قبلي با اين مشخصات يكسان شده وجود نداشته است. در روش ديگر براي ايجاد فرم بخصوص آجرها، از قالب ويژه اي استفاده مي گرديد كه به اشكال مختلف براي تزئين قسمت هاي معيني از سطوح بنا ساخته مي شد. وجود چنين روشي، بيانگر اين است كه اولا" طرح هاي تزئيني براي سطوح مختلف قبلا" پيش بيني و طراحي مي شد. ثانيا" اين آجرها در محل تهيه و پخته مي گرديد.

 انواع آجر غير رسي و اشکال آن

 آجر جوش آجر خاص در صنعت سفال پزي است که در کشورهاي صنعتي داراي اهميت ويژه اي است از اين آجر براي نماسازي ساختمان ها فرش کف پياده روها پوشش بدنه و کف آبروها و مجراهاي فاضلاب و تونل ها و ساختن دودکش ها، فرش کف کارخانه ها انبارهاي کشاورزي و سالن هاي دامداري پرورش طيور، استخر هاي صنعتي و جز اينها استفاده مي شود.

 انواع خاص آجر توليدي در کشور هاي اروپايي

آجر هايي در کشورهاي صنعتي اروپا توليد مي شوند که هنوز توليد آن در ايران مرسوم نشده است از آن جمله بلوک هاي تو خالي آتش بند براي نصب دور ستون ها به منظور جلوگيري از نفوذ آتش. قطعات ويژه به شکل منحني هاي کوژ و کاو قطعات درپوش روي تزئينات آجري

 

استفاده از آجرهاي رنگي در ترکيبي زيبا که نمايگر توانايي هنري معماران آن زمان بود، در ساخت اين قصر به اوج خود رسيد. قصر داريوش حتي سالها پس از انقراض سلسله هخامنشيان الگوي معماري بود. قبل از اسلام عموما" سطح آجر كاري شده را با تزئينات گچ بري مي پوشاندند تزيين به عنوان بخشي از ساختار اصلي بنا در معماري اسلامي ازابتداي شكل‌گيري آن با مصالح مختلف در انواع متفاوت با شيوه‌هاي گوناگون اجرا، نمايان شده است. معماران ايران دوران اسلامي در انتخاب و به كارگيري مصالح و هماهنگي آنها با يكديگر و كل بنا بسيار استادانه عمل نموده‌اند. آجر و كاشي را بايد مهمترين مصالح در ساخت و تزيين بناهاي دوران اسلامي به شمار آورد كه با آگاهي معماران از قابليتهاي متعدد آنها، براي قرون متمادي زينت گربناهاي دوران اسلامي به شمار مي‌رفتند. آجر به عنوان مصالح اصلي معماري ايران ابتدا در ساخت و سپس در تزيين بناها اهميت فراواني يافت و به مدت حدود 5 قرن عمده‌ تزيين بناها، شامل انواع نوشتاري، هندسي،‌ گياهي يا انواع مختلف آجر و شيوه‌هاي مختلف اجرا انجام مي‌پذيرفت. از اواخر دوران سلجوقي با استفاده آجر لعابدار در تزيينات شيوه جديدي از تزيين در معماري متداول شد كه مجموع معماري اسلامي را تحت الشعاع قرار داد. آجر كه در ابتداي استفاده به شكل ساده در تزيين نمايان شد اين بار در تلفيق با رنگ جلوه خاصي به بنا بخشيد. تلفيق آجر و كاشي از اواخر دوران سلجوقي با رنگ فيرزه‌اي و لاجوردي در انواع هندسي و نوشتاري و گياهي با تكنيك تراش، قالبي و پيش بر آغاز و در دوران خوارزمشاهي با كاربرد رنگ سفيد ابعاد گسترده‌تري پيدا مي‌كند. تزيينات آجر و كاشي اين دو دوره همزمان با برپايي ساختمان و در متن بنا شكل مي‌گرفت. با شروع دوران ايلخاني استفاده از تلفيق آجر و كاشي بيشترين تزيين بناها را به خوداختصاص داد. علي‌رغم آنكه نقوش به كار رفته در تزيين مانند دوران قبل مي‌باشد ولي رنگهاي جديد در كاشي‌هاي اين دوره نمايان مي‌شود و با تغيير در روش‌هاي ساختماني شيوه‌هاي اجراي تزيينات نيز تغيير مي‌كند. تزيين در اين دوره بيشتر به عنوان يك روكش خارجي در ساختمان‌هاي مذهبي و غير مذهبي اين دوره به كار رفته است و برخلاف گذشته عناصر اصلي نقوش با كاشي نمايان شد. با نياز به تزيين بيشتر بناهاي با رنگ و كاربرد بيشتر گونه‌هاي جديد كاشي، سبب شد كه آجر نقش اصلي خود را در تزيين از دست داده و از اواخر دوره ايلخاني استفاده از كاشي تنها در تزيين جايگزين تزيين تلفيق آجر و كاشي مي‌شود. اوج بهره برداري از امكانات زينتي آن با وجود كاربرد عمومي آن در ساخت بناها، تا اوايل دوران اسلامي بخوبي شناخته نشد. با نفوذ اسلام و شايد محدوديت هنرمندان در بكارگيري نقوش طبيعت گرایانه دوره هاي قبل زيبائي هاي بالقوه آجر، از قبيل گره سازيهاي زينتي و بافت هاي متضاد و ايجاد سايه و روشن با قرار دادن رج ها بصورت پيش آمده و تورفته، خود را نشان داد. تحقق چنين مسئله اي نقطه عطفي را در تزئينات معماري بوجود آورد كه در آن از تنوع در اندازه ها و قالب هاي مختلف، رنگ هاي گوناگون و شيوه هاي بكارگيري، بخوبي استفاده گرديد و نهايتا" طرح هاي ساده هندسي به حروف عظيم و زيبايي كوفي تبديل شد. بدين ترتيب آجر چيني ، مضمون و معناي خاصي را به سطوح ديوارها بخشيد. از سوي ديگر گره سازي آجرين با تنوع و زيبايي فراوان خود، با كتيبه هاي كوفي به كار گرفته شد كه شايد مجلل ترين و با شكوه ترين آن را بعد از دوران سلجوقي بتوان در گنبد سلطانيه يافت. اين تغييرات در آجر كاري تنها به منظور تاكيد روي خطوط عمده بنا نبود، بلكه به منظور متمايز كردن سطحي كه قصد تزئين آن را داشتند، مورد استفاده واقع مي شد. بطور كلي عنصر آجر در گنبد سلطانيه نقش به سزايي بر عهده دارد كه علاوه بر نقش اساسي در شالوده بنا و استحكام آن وظايف تزئيني متفاوتي را نيز ايفا مي كند. تزئينات آجري در اين بنا به پنج صورت به كار برده شده كه در زير ضمن توضيح در مورد كاربرد اين شيوه ها، به نمونه هايي از آنها نيز اشاره مي گرد

آجر كاري تزئيني : در اين روش هنرمند، تزئينات و نقوش را با استفاده از شيوه چيدن آجرها در كنار هم و نيز رنگ آنها اجرا مي كند. رگ چين آجر ها به صورت افقي و عمودي روي هم قرار مي گيرند اگر به صورت عمودي کنار هم قرار گيرند هره چين که در خراسان به آن خرند گوينداگر آجر ها به صورت خوابيده در يک رج قرار گيرند دوال بندي است معمولاًبراي لبه باغچه ها. آجر چيني در نما به نام هاي کله راسته <در هم <پله اي <باد بزني <وپالوده اي و.....يک نوع آجر چيني آبشاري است. در نما چيني به صورت باد بزني نما را به مربعاتي تقسيم کرده هر مربع يکي به صورت افقي و يکي عمودي است. گاه نيز آجر چيني به صورت فخرومدين يعني به صورت مشبک است به نوع چيدن آجر که در نما سازي فرو رفتگي و برجستگي ايجاد مي کند هشت و گير گويند که معروفترين آن هشت و گير شيرازي مي باشد که فرو رفتگي و بر جستگي در هر شش بند و پنج رنگ تکميل و مجدداًتکرار مي شود اين آجر چيني به شش بند شيرازي نيز معروف است.در آجر چيني گل انداز طوري آجر ها ترکيب مي شوندکه هر آجر نسبت به رج قبل يک کلوک عقب مي رود نمونه خوب آن در مسجد جامع يزد و گنبد ارسلان جاذب در خراسان است گاهي اوقات گره سازي گل انداز با هم ترکيب مي شوند مانند امير اسماعيل ساماني در بخارا که ادامه معماري پيش از اسلام است. گاهي آجر و کاشي پيش بر را هم مخلوط شده و گل انداز در متن آجر کاري مانند نگيني مي درخشد. بهترين نمونه گل انداز در برج اخنجان خراسان و برج رادکان خراسان قابل ذکر است. نوع ديگر آجر کاري که مادر معقلي است مربوط بهمين مقبره خواجه اتابک کرمان به چشم مي خورد در اينجا در مرکز گل انداز کاشي ها به صورت ساده به کار رفته است. زيباترين و شاخص ترين معقلي مربوط به سنگان خراسان مي باشد (در راه جام به زوزن)است(گوياپاي مغولان به آن جا نرسيده است )در اينجا آجر ها به صورت مشبک گلها است و زير اين شبکه تور کاشي خود نمايي مي کند. (akhen jan( در مقرنس هاي موجود در ايوانهاي شرقي و غربي طبقه اول بنا، نقوش زيبايي را مي توان مشاهده كرد كه از تركيت آجرها در فرمها و رنگ هاي مختلف و تلفيق آنها بوجود آمده است . همين سبك تزئيني در طبقه اول ايوان شمال غربي در سطح صافي اجرا شده است. از ديگر نمونه هاي آجر كاري تزئيني مي توان به سبك رايج خفته راسته اشاره كرد كه در بعضي از بخش هاي سقف راهرو طبقه اول و نيز سقف ايوانها قابل مشاهده است.

آجرهاي كنده كاري : در اين روش تزئينات بصورت آلت و لغت اجرا مي گردد كه آلت آن از آجرهاي كنده كاري شده و لغت آن از كاشي هاي فيروزه اي است در اينجا خط بند آجرهاي الت بطور مساوي و موازي كنده شده است .اين تزئينات كه از شمسه ده پر و هشت پر منشعب مي گردد با حاشيه اي از كاشي كاري معرق اسليمي داراي محاط شده و جذابيت خاصي بر اين ايوانها بخشيده است

 آجرهاي تزئيني پيش بر : بخش ديگري از تزئينات آجري را كلمات و كتيبه ها تشكيل مي دهند. در اين روش پس از تهيه گل مخصوص و دادن ضخامت مناسب، آن را در سطح همواري قرار داده و كلمات مورد نظر را با ابزار نوك تيز از آن جدا مي كنند اين قطعات پس از پخته شدن بوسيله گچ در محل مورد نظر نصب مي گردد.

تزئينات تلفيقي آجر و كاشي: در اين روش كه آن را معقلي نيز مي گويند. آجر و كاشي به همراه هم و در كنار يكديگر براي تزئين بكار گرفته مي شود. در دوره ايلخاني از اين شيوه به كرات در تزئينات بناها استفاده شده است. دو نالد ويلبر ضمن اشاره به خصوصيات آجر چيني دوره سلجوقيان مي گويد طرحهاي دوره مغول داراي يك خصوصيت تازه است كه عبارت باشد از استعمال نقش كوچك لعابدار كه در داخل ديوار جاي داده مي شد و استعمال آجر كاري معلق كه تا آخر قرن چهاردهم به كل منسوخ شد. تزئين آجر با تلفيق كاشي در اين بنا در حد عالي است قسمت عمده اين تزئينات متعلق به دوره اول تزئينات ساختمان است كه با مهارت خاصي اجرا شده است. اين نوع تزئين در طبقه اول تمام ايوانهاي هشتگانه ديده مي شود. از اين روش هم براي اجراي نقوش و هم براي اجراي كتيبه ها استفاده شده كه در ايوان هاي جنوب شرقي، شرقي و شمال غربي كاربرد كتيبه اي دارد. در تزئينات سطح خارجي وساقه گنبد و نيز بدنه مناره ها از اين شيوه بهره جسته اند تا بوسيله آن كلماتي همچون الله، محمد، علي و البقاء، بوجود آيد.

 کاربرد آجر ها: آجر ها بسته به نوع حرارتي که ديده اند به سه صورت مورد استفاده بوده است آجر (خام پخته)که حرارت کمتري ميديد و رنگش قرمز بود از لحاظ مقاومت بيشتر به خشت نزديک بود اين آجر براي ساختمان هاي آبي يا ملات هاي آهکي يا ساروج بسيار مناسب بود.

آجر پخته که به آن آب انباري گويند کاملاًپخته و رنگش شير و شکري بود و براي اتمام کارها و خزانه آب انبارها به کار مي رفت.

آجر جوش بيش از بقيه حرارت ميديد و دوام فوق العاده اي داشت و به همين علت در پله ها که در معرض پا خوردگي قرار داشت به کار مي رفت.

در بعضي از نقاط براي به دست آوردن شکل صاف تر منظم تر آجر را واکوب کرده خشت را قبل از بردن به کوره با دو تا تخته به کمک کمي آب وا کوفته مي کر دند و سپس دوغاب شل از گل رس به اطرافش مي کشيدند در اين حالت ممکن است آجر کمي در کوره تاب بردارد (گنبد قابوس) .نمونه است.

 انواع آجر

از لحاظ روش تولید آجر به سه روش دستی ، نیمه ماشینی و تمام ماشینی تولید می شود . از لحاظ کاربرب آجر می تواند در دیوارها به عنوان پر کننده و باربر(آجر فشاری و لفتون )، یا فقط پر کننده ( بلوک سفالی ) ، نما ( آجر نما ) ، سقف ( بلوک سقفی ) ، کف پوش ( آجر نظامی ) و ویژگی نسوز و دیر گداز آن ( آجر نسوز)مورد استفاده قراره گیرد.

ویژگی های آجر خوب

آجرخوب باید در برخورد با آجر دیگر صدای زنگ بدهد. صدای زنگ نشانه سلامت توپری و مقاومت و کمی میزان جذب آب ان است . همچنین آجر خوب باید در برابر آتش مقاومت کند و خمیری و آب نشود رنگ آجر خوب باید کینواخت و سطح آن بدون حفره باشد سختی آجر باید به اندازه ای باشد که با ناخن خط نیفتد.

ترکیبات آجر

خاک آجر مخلوطی است از خاک رس ، ماسه فلدسپات ،سنگ آهک ، سولفات ها ، سولفورها ، فسفات ها ، کانی ها آهن ، منگنز ، منیزیم ، سدیم ف پتاسیم و مواد آلی .

استاندارد آجر در ایران

پیش از صدارت " میرزا تقی خان امیر کبیر " ، آجرهای تهران به که منظور ساخت عمارت دارالخلافه به کار می رفت ، هر یک نیم من تا سه9 چارک وزن داشت. در زمان صدارت امیر کبیر و پی اعتراض مردم در این مورد،وزن معینی برای انواع آجر تعیین گردید و استاندارد مزبور به اطلاع عموم رسید.

روزنامه وقایع اتفاقیه شماره 20 ، مورخ نوزدهم شعبان 1267 ه.ق. می نویسد: " سابقا که آجر به جهت بنایی عمارت دارالخلافه معمول بود ، عددی نیم من تا سه چارک بیشتر نبود . کارگزاران دولت علیه محض رعایت عموم خلق ، وزن معینی به جهت آجر قرار دادند که با آن وزن از کوره بیرون آورده و به مردم بفروشند و در این باب ، به صلاحدید عالیجاهان کلانتر و معمارباشی و ملک التجار ، از کوره پزها التزام گرفته گه از این قرار بفروشند و تفاوت وزن را بر قیمت بیفزایند. و بنایی امسال کلا از آجر جدید است : " آجر قالب شاهی تراش 1 عدد 1 من و 20 سیر ؛ آجر نظامی به جهت فرش 1 عدد 6 من ؛ آجر نظامی به جهت دندانه 1 عدد 5 من ."

بنا بر آخرین استاندارد ایران به تاریخ 7 خرداد 1357 در مورد آجرهای رسی ، آجر ها به دو گروه دستی و ماشینی تقسیم بندی می شوند . آجر دستی خود به دو نوع فشاری و قزاقی سفید و آجر ماشینی نیز به تو پر و سوراخ دار گروه بندی شده اند . میزان جذب آب وطابق استاندارد ایران در آجر های ماشینی 16 درصد و حداقل برای هر دو نوع آجر 8 درصد تعیین شده است

تعداد بازدید از این صفحه : 856 ساعت و تاریخ انتشار : 13 : 07 : 40 1397/12/13


آخرین مطالب مشابه

استاندارد ملی شماره 7 انواع آجر نمای ساختمان نحوه ی بند کشی آجرها آجر چیست ؟

شما هم نظر بدهید